เด็กอ้วนอย่ามองข้ามความสำคัญ
พ.ญ.เปรมฤดี พงษ์ชัยกุล
เด็กอ้วน เป็นปัญหาที่พบบ่อยขึ้น แต่ผู้ปกครองหลายท่านอาจมองว่าไม่เป็นปัญหา
โดยคิดว่าพอโตขึ้น ก็จะผอมลงเอง จากการติดตาม ร้อยละ 10 - 20 ของทารกที่อ้วนจะเติบโตเป็นเด็กที่อ้วน
ร้อยละ 40 ของเด็กที่อ้วนในวัยเด็กจะยังอ้วนอยู่ในช่วงวัยรุ่น ร้อยละ
75 - 80 ของเด็กวัยรุ่นที่อ้วนจะเป็นผู้ใหญ่ที่อ้วน นั่นคือ ประมาณ 1
ใน 3 ของเด็กที่อ้วนจะเป็นผู้ใหญ่ที่อ้วนต่อไป
"แล้วความอ้วนเป็นปัญหาต่อสุขภาพอย่างไร"
เซลล์ไขมันไม่ใช่มีแค่ไขมัน แต่ยังสร้างสารต่าง ๆ ออกมามากมาย ซึ่งมีผลต่อการทำงานของฮอร์โมนหลายชนิดโดยเฉพาะอินซูลิน ทำให้เกิดโรคเบาหวานและยังมีภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง ยูริกในเลือดสูง เป็นต้น
ซึ่งจากการศึกษาในต่างประเทศรายงานว่า เด็กและวัยรุ่นที่อ้วนร้อยละ 10 - 30 มีความดันโลหิตสูง ไขมันโคเลสเตอรอล (Cholesterol) ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) สูง และมีโอกาสที่จะเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดได้
ปัญหาอื่น ๆ คือเป็นหนุ่มสาวเร็วขึ้น โรคทางกระดูก ปวดข้อสะโพก ขาโก่ง ปัหาทางระบบหายใจ คือ นอนกรน หยุดหายใจเป็นพัก ๆ ซึ่งมีผลทำให้ความดันโลหิตสูง หัวใจเต้นผิดจังหวะ ในแง่จิตใจอาจถูกเพื่อนล้อ
สาเหตุโรคอ้วนมีอะไรบ้าง
โรคอ้วนเกิดจากสาเหตุร่วมกันหลายประการ การที่มีไขมันสะสมมากเกินไปนั้นเกิดจากความไม่สมดุลระหว่างการกินและการใช้พลังงานซึ่งไม่จำเป็นว่าคนที่อ้วนจะกินมากกว่าคนที่ไม่อ้วน
เชื่อว่าคนอ้วนคงมีการเพิ่มความสามารถในการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ
ทำให้มีพลังงานเหลือเก็บไว้มาก และยังมีปัจจัยอื่น ๆ ได้แก่
1. ปัจจัยทางพันธุกรรม พบว่าถ้าทั้งพ่อและแม่มีน้ำหนักมาก ร้อยละ
80 ของลูกจะอ้วน ถ้าคนใดคนหนึ่งอ้วน ร้อยละ 40 ของลูกจะอ้วน ถ้าพ่อและแม่ผอมทั้งคู่
อุบัติการณ์จะเหลือเพียงร้อยละ 14 แต่การศึกษาทางด้านพันธุกรรมไม่สามารถบ่งบอกได้ชัดเจนว่า
มียีนส์ (Genes) ตัวใดที่รับผิดชอบโดยตรงต่อการเกิดโรคอ้วน
2. ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม เช่น ลักษณะการกิน พบว่าเด็กที่มีน้ำหนักมากมักกินเร็ว เคี้ยวอาหารน้อยกว่าเด็กที่มีน้ำหนักปกติ การใช้ชีวิตแบบสะดวกสบายแบบสังคมตะวันตก (เด็กมีการใช้พลังงานและออกกำลังกายลดลง)
3. อาหาร เด็กที่กินอาหารเพียง 1 - 2 มื้อ จะมีโอกาสอ้วนน้อยกว่าเด็กที่กินหลายมื้อ
4. ชนิดของอาหาร อาหารที่มีไขมันและคาร์โบไฮเดรตสูง
ทำให้น้ำหนักเพิ่มมากกว่าอาหารทั่ว ๆ ไป
จุดมุ่งหมายในการรักษา
การลดน้ำหนัก โดยการอดอาหาร จะมีผลเสียต่อการเจริญเติบโตของเด็ก ทำให้กล้ามเนื้อเสียไป มีการเพิ่มน้ำหนักตามมาในรูปของไขมัน และเพิ่มอัตราเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ แต่การจำกัดอาหารในปริมาณที่พอเหมาะจะไม่มีผลต่อการเจริญเติบโต การพยายามใช้อาหารที่มีพลังงานต่ำมากแต่มีโปรตีนสูง พบว่ามีอันตรายในผู้ป่วยหลายราย ไม่เหมาะที่จะนำมาใช้ในเด็ก
การรักษาที่สำคัญ มุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและการออกกำลังกาย ซึ่งมีความจำเป็นต่อการควบคุมน้ำหนัก และต้องอาสัยความร่วมมือจากครอบครัว โดยมีขั้นตอนตั้งแต่การหัดควบคุมตนเองด้านการกินอาหารและควบคุมน้ำหนักตัว การตั้งจุดมุ่งหมาย การทำโทษ การให้รางวัล ซึ่งเทคนิคเหล่านี้ต้องมีการทำในลักษณะเฉพาะตัวผู้ป่วย ให้เข้ากับการดำเนินชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัว จนถึงปัจจุบันยังไม่มียาที่สามารถใช้ได้ผลดีและปลอดภัยพอในเด็ก
การป้องกัน
ถึงปัจจุบันยังไม่มีวิธีใดได้ผลดีในการรักษาโรคอ้วน
การกินอาหารมากเกินไป ทำให้พลังงานส่วนเกินมีมาก และเกิดการขยายของเซลล์ไขมัน
เมื่อขยายเต็มที่แล้วก็เริ่มเพิ่มปริมาณ ซึ่งถ้าถึงขั้นนี้การนำไปสู่น้ำหนักเดิมยาก
ฉะนั้นจุดประสงค์หลักของการรักษาโดยเฉพาะในเด็กที่มีพ่อและแม่อ้วน ต้องป้องกันไม่ให้น้ำหนักเด็กมากเกินไป
และควรส่งเสริมนิสัยการกินที่ถูกต้อง คือ อาหารหลัก 5 หมู่ และส่งเสริมให้เด็กทำกิจกรรมอื่นนอกจากดูทีวี
เล่นวีดีโอเกมส์ เกมคอมพิวเตอร์ เป็นต้น ก็จะช่วยป้องกันการเกืดโรคอ้วนได้
