โรควัวบ้า หรือ Bovine Spongiform Encephalopathy เป็นโรคที่เกิดในวัว โดยเนื้อสมองของวัวจะถูกทำลายจนพรุนเหมือนฟองน้ำ โรคนี้เกิดจาก โปรตีนพริออน (prion protein) ซึ่งสามารถเกิดได้ในสัตว์หลายชนิด สำหรับในคนมีรายงานว่าพบโรคนี้ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ.2463 โดย นายแพทย์ครอยเฟลด์ท (Creutzfeldt) และ นายแพทย์จาคอบ จึงเรียกชื่อโรคนี้ว่า Creutzfeldt - Jacob Disease (CJD)

โรควัวบ้ามีการระบาดครั้งแรกในประเทศอังกฤษ เมื่อปี พ.ศ.2529 โดยพบว่ามีการระบาดจากแกะไปสู่วัวก่อน
แล้วระบาดจากวัวไปสู่คนในเวลาต่อมา เมื่อสืบค้นกลับไปพบว่า
เริ่มมีการนำเศษกระดูก เศษเนื้อและเครื่องในของแพะแกะมาทำเป็น
อาหารข้นสำหรับเลี้ยงวัว แม้รัฐบาลอังกฤษจะตรากฎหมายห้ามใช้อาหารที่ทำมาจากวัตถุดิบเหล่านี้มาเลี้ยงวัวตั้งแต่ปี พ.ศ.2531 แต่ก็ไม่ได้ห้ามส่งออก
จนเมื่อพบผู้ป่วยโรค CJD ที่มีอายุน้อย เมื่อปี พ.ศ.2539 ก็พบว่าเป็นระยะเวลาที่สอดคล้องกันพอดี เมื่อพิสูจน์ด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์จนทราบว่า โรคสมองพรุนจากแกะสามารถถ่ายทอดมายังวัวและจากวัวมายังคนได้ สิ่งที่ต้องทำอย่างเร่งด่วนคือ การตัดวงจรโรคโดยการฆ่าวัวเป็นจำนวนมาก เริ่มต้นจากประเทศอังกฤษซึ่งต้องฆ่าวัวเป็นจำนวนมาก
เมื่อปี พ.ศ.2539

พริออนคืออะไร ?

พริออนคือสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคนี้ ซึ่งเป็นโปรตีนที่มีอยู่ตามธรรมชาติ นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่า การก่อเกิดโรคนั้นเกิดจากมีพริออนรูปร่างผิดปกติเข้าสู่ร่างกายแล้วพริออนที่ผิดปกตินี้จะไปเหนี่ยวนำให้ พริออนดีๆ เปลี่ยนรูปร่างให้ผิดปกติไป และสะสมไว้ในร่างกายจนมีจำนวนมากพอ (ต้องใช้ระยะเวลาพอสมควร โรคเหล่านี้จึงมีระยะฟักตัวนานเป็นปีๆ) จึงแสดงอาการของโรคขึ้น

พริออนเป็นโปรตีนที่มีความทนทานมาก มันจะไม่ถูกทำลายโดยการต้ม การอาบแสงอัลตร้าไวโอเลต หรือการแช่ฟอร์มาลิน วิธีที่จะทำลายพริออนได้คือ ใช้อุณหภูมิสูง 133 องศาเซลเซียส ภายใต้ความดัน 3 บรรยากาศเป็นเวลาไม่ต่ำกว่า 20 นาที หรือแช่ในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ เข้มข้น 1 นอร์มอล เป็นเวลา 1 ชั่วโมง

อาการของโรค CJD ในคน :

ระยะแรกจะมีอาการเบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ปัสสาวะผิดปกติ นอนไม่หลับ กินผิดปกติ ซึ่งเป็นอาการทั่วไปที่ไม่อาจบอกได้ว่าเป็นโรคอะไร

ระยะที่สอง จะมีอาการหลงลืม ความคิดไม่แล่น อารมณ์เปลี่ยนแปลงไปตามลำดับ มีอาการทางระบบประสาท เช่น ตามัว ตาพร่า แขนขาไม่ค่อยมีแรง และจะเป็นอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่เดือน อาจใช้เวลาจากระยะแรกมาระยะที่สองเพียง 2 - 3 เดือน ก็จะมีอาการสมองเสื่อมอย่างรวดเร็วและมีอาการกระตุก สุดท้ายคือเสียชีวิต

โรค CJD ที่เกิดในคนมีอยู่ 3 ลักษณะ คือ

1. เกิดขึ้นเอง โดยเกิดการกลายของพริออนปกติไปเป็นพริออนไม่ปกติ มักเกิดในผู้สูงอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป

2. เกิดจากการรักษาโดยแพทย์หรือที่เรียกว่า โรคหมอทำ เช่น เกิดจากการนำเยื่อหุ้มสมองของผู้ที่มีเชื้อ CJD มาใส่ให้คนไข้ การนำอิเล็กโทรดที่เคยใช้กับผู้ที่มีเชื้อ CJD มาใช้ การใช้ฮอร์โมนเร่งการเจริญเติบโต (growth hormone) จากต่อมใต้สมองที่ได้จากศพ นำมาสกัดเอาฮอร์โมน ก็ทำให้ผู้รับฮอร์โมนบางรายเป็นโรคนี้ได้

3. เกิดจากการรับประทานเนื้อสัตว์ดิบ พบว่าชาวลิเบียชอบรับประทานตาแพะ ตาแกะ เป็นอาหารจึงเป็นโรคนี้มากกว่าประเทศอื่นถึง 35 เท่า

เมื่อมีการระบาดของโรควัวบ้า หลายประเทศรวมถึงประเทศไทยจึงมีมาตรการห้ามนำเข้าเนื้อวัวและผลิตภัณฑ์จากวัว สำหรับคนไทยจึงอาจมั่นใจได้ระดับหนึ่งว่าสามารถบริโภคเนื้อวัวที่ผลิตในประเทศได้อย่างปลอดภัย เราจึงไม่ควรตระหนกตกใจจนเกินเหตุ สิ่งที่ควรทำคือติดตามข่าวสารกันต่อไปนะคะ...